In Lichaam en ziel, de bundel van Martin Reints die in 1992 verscheen, is dit gedicht te vinden:
De Mei van Gorter
Het is een ding met muziek erin
dat deel uit maakt van mijne wereld
op een plank staande of liggende op een schrijftafel
of soms op een hoofdkussen of zoals nu
opengeslagen naast de vuilnisbak op mijn balkon -
of soms op een hoofdkussen of zoals nu
opengeslagen naast de vuilnisbak op mijn balkon -
een papieren ooievaar kan niet vliegen
en wolken zijn mij geen kamelen in de lucht
en mijn huis is ook geen rots
bezocht door Griekse of Germaanse goden
is het mei in mijn agenda
zo is het mei op mijn balkon -
het is een hemels ding
het is mijmering,
aankondiging van dreigende waanzin
is het en er is weidsheid en zonlicht in
en toch ook wel onzin.
Lichaam en ziel was Reints' tweede bundel en verscheen ruim een decennium na zijn debuut Waar ze komt daar is ze uit 1981. Het doet een grote mate van bedachtzaamheid vermoeden - iets heel anders dan de onophoudelijke en instinctieve productiviteit van Gorter. Toen Lichaam en ziel uitkwam, was Reints een veertiger.
Het zijn twee heel verschillende werelden: de wereld van Reints en die van Gorter. Het 'ding met muziek' maakt weliswaar deel uit van 'mijne wereld', maar is daar vooral ook vreemd aan. Als 'ding' karakteriseerde Gorter zelf zijn gedicht: 'Het ding is af' schreef hij op 15 november 1888 triomfantelijk aan zijn vriend Alfons Diepenbrock. Wanneer het een paar maanden later gepubliceerd is en het her en der op onbegrip stuit, legt hij de bedoeling uit aan een bezorgde oom: 'Ik heb iets willen maken van heel veel licht en met een mooie klank, verder niets.' Met 'mijne' in 'mijne wereld' gaat de wereld van Gorter en de wereld van Reints in elkaar over - precies wat er kan gebeuren bij de lectuur.
In de tweede strofe zijn we vooral in de wereld van Reints: het 'ding met muziek' is een ding dat in die wereld ruimte inneemt - heel letterlijk, naast de vuilnisbak. Daarna enige ontnuchterende vaststellingen: vogels van papier vliegen niet, zelfs niet als het gaat om een Ooievaarpocket, wolken zijn wolken en een huis is een huis - geen verblijfplaats voor goden. En mei is mei. In de eenregelige strofe die daarop volgt, lijkt Gorter geciteerd te worden, maar alle artificiële intelligentie stuurt me direct terug naar Reints. Vaststellingen van Reints ook in de slotstrofe, lijkt me, al is 'mijmering' een echt Gorterwoord: '(...) want de mijmering / over een ding is teerder dan het ding', '(...) troost de mijmering/ over een ding niet zóó wel als het ding?'. Dat Mei 'weidsheid' en 'zonlicht' bevat, is voor weinig discussie vatbaar, maar 'toch ook wel onzin'? De dichter Gorter zou het de dichter Reints niet nazeggen.
De enthousiaste, de wereld met al zijn zintuigen waarnemende Gorter versus de geresigneerde, relativerende Reints. Misschien voert het te ver, maar ik kan de in 1950 geboren dichter niet anders zien dan als een vertegenwoordiger van zijn generatie: de generatie die volwassen werd na de revolutie - Mei!- van de jaren zestig. De generatie die toen het stof was neergedaald, merkte dat er misschien enkele machthebbers waren verdwenen, maar dat er per saldo niet zo heel veel veranderd was. Wie de revolutie net niet had meegemaakt, net iets jonger was, kreeg het ingeprent dat hij iets historisch had gemist - iets historisch waaraan de voormalig revolutionairen, een jaar of vijf ouder, een grote mate van zelfbewustzijn ontleenden. Wie vijf jaar jonger was, zag en ervoer de wereld anders, moest zich verzetten tegen een superioriteitsgevoel. Bij Reints is 'Mei' een periode in de agenda en die wordt niet beleefd op de barricaden, maar op het eigen balkon. Er spreekt een groot besef van ontnuchtering uit het gedicht - een besef dat de dichter van Mei, Verzen en alles wat daarna kwam, tot op het laatst vreemd was.
Martin Reints, Lichaam en ziel, Amsterdam 1992, p. 26.
Herman de Liagre Böhl, Met al mijn bloed heb ik voor U geleefd; Herman Gorter 1864-1927, z. pl. 1996, p. 67 (beide citaten).
Herman Gorter, Mei, een gedicht (..), bezorgd door Enno Endt en Mary Kemperink, Amsterdam 2002, II r. 54-55, II r. 153-154.
Eerder dit jaar verscheen bij Gaia Chapbooks Dichters over Gorter, met daarin hoofdstukken over Reve, Anker, Marsman, Kuijper, Kloos, Lucebert, Gerhardt, Verwey, van Tooren, Haft, Wijnberg, 't Hart, van Zonneveld, Bindervoet, Groot, A. Roland Holst, Henriette Roland Holst, Dautzenberg en Komrij. Het boekje is daar ook gratis te downloaden.
